نوروز از ماداگاسکار تا پاریس

برگرفته از ماهنامه خواندنی شماره ۷۰، اسفند ۱۳۹۰، صفحه ۳۶

 

نوروز سال 1361 بود. در حومه‌ی پاریس روزگار را به سر می‌بردم. سر کوچه، یک مغازه‌ی خشک‌شویی بود که متعلق به یک مرد و زن اهل جزیره‌ی ماداگاسکار بودند. بامداد نوروز که از خانه به در آمدم، دیدم که خشک‌شویی بسته است. چند روز بعد که گذارم به خشک‌شویی افتاد، دلیل بسته بودن مغازه را جویا شدم. در پاسخ گفتند «عید ما بود.» گفتم نوروز، گفتند آری.

پرسیدم مردم ماداگاسکار را چه کار با نوروز، گفتند که ما هندی تبار هستیم و پیرو آیین اسماعیلیه و افزودند که ما مراسم عید را در مسجدمان در پاریس برگزار می‌کنیم.

 

از آنان دعوت کردم که به خانه‌ی ما بیایند و از سفره‌ی هفت سین بازدید کنند که خیلی مورد توجه‌شان قرار گرفت و گفتند که ما هم سال آینده، سبزه سبز خواهیم کرد و...

نوروز باشکوه‌ترین جشن جهان

مهرداد معمارزاده (ایرانمهر)

 

سرانجام تلاش‌های چندین سالۀ فرهنگ‌دوستان به بار نشست و نوروز ایرانی در جایگاه «میراث فرهنگی بشری» از سوی سازمان علمی- فرهنگی یونسکو پذیرفته شد، و در نشست جهانی سازمان ملل نیز در شمار روزهای جهانی جای گرفت. پذیرش این میراث معنوی مشترک از سوی کانون‌های بزرگ «علمی- فرهنگی» و نیز سیاسی جهان، گنجایش و توان بالای فرهنگ ملی ایرانیان و جایگاه والای این روز بزرگ در تاریخ زندگی ملت‌هایی را نشان می‌دهد که نوروز ایرانی را ارج می‌نهند.

نوروز جشنی است که «شب چهارشنبه‌سوری» با برافروختن آتش به پیشوازش می‌آید و جشن «سیزده به در» نیز با سپردن سبزۀ هفت‌سین به دشت و آب روان، آن را بدرقه می‌کند. از دیرباز تاکنون، آیین‌هایی با این جشن همراه بوده که برخی از آن‌ها مانند کاشتن سبزه، خانه‌تکانی، کوزه‌شکنی، سفرۀ هفت‌سین و ...، هم‌چنین کمک به نیازمندان و نیز رفتن بر مزار رفتگان و درگذشتگان در پنجشنبۀ پایانی سال، امروزه نیز هم‌چنان در میان ایرانیان روایی دارد. یَشت‌ها- ج 1: «پیش از آنکه اهورامزدا جهان خاکی را بیافریند، فرَوَهر هر یک از آفریدگان نیک این گیتی را به نوبۀ خود برای نگهداری آن آفریدۀ جهانِ خاکی فرو می‌فرستد و پس از مرگ آن آفریده، فروهر او دیگر باره به سوی آسمان گراید و به همان پاکی ازلی بماند. اما هیچگاه کسی را که به وی تعلق داشت فراموش نمی‌کند و هر سال یکبار به دیدن وی می‌آید و آن هنگام جشن فروردین است، یعنی روزهایی که برای فرود آمدن فروهرهای نیاکان و پاکان اختصاص دارد».

ادامه مطلب: نوروز باشکوه‌ترین جشن جهان

نیایش نوروزی، سروده بانو هما ارژنگی

بانو هما ارژنگی / شاعر و فعال فرهنگی ایران

 

ای واژگون سازندهِ دل ها و دیده ها

ای گرداننده روزها و شب ها

ای دیگرگون سازنده بودن ها و توانایی ها

دیگرگون ساز بودنمان را به بهاری بودن ها

الا ای اهورای با فر و جاه

به فرمان تو تابش هور و ماه

ادامه مطلب: نیایش نوروزی، سروده بانو هما ارژنگی

نوروز باستان، سروده شادروان ادیب برومند

شادرون ادیب برومند

 

نوروزِ باستانیِ ایران فرا رسید

ابرِ بهار پرچمِ ایثار برکشید

بارید گه به تندی و گاهی به اعتدال

بر کوه و دشت، چون که خور آمد بیآرمید

صحرا و باغ پوششِ رنگین به بر نمود

تا فرّ ِ فرودین سپسِ دی به بر رسيد

سرسبزی از در آمد و آویخت بر درخت

زیبنده حلّه‌ای که زِ نوروزمَهْ خرید

بادِ بهاری از سوی «خوارزم» شد وزان

وز بویِ مهر، خطّه‌ی «ری» را بیآکَنید

 

ادامه مطلب: نوروز باستان، سروده شادروان ادیب برومند

نوروز و مفاهیم از یاد رفته ی سفره ی هفت سین

دکتر هوشنگ طالع

 

ایرانیان به سنت دیرین كهن، در آغاز نو شدن سال، سفره ی نوروزی می گسترانند. سفره‏ ی نوروزی، همه ی نماد‎های آفرینش مادی را در بر دارند. البته امروز، مفاهیم اصلی آن با گذشت هزار‎ه ها از دست رفته اند اما نماد‎ها هم‌چنان پا بر جا مانده اند.

بر اثر نا آگاهی پاره ای از به اصطلاح پژوهندگان و روشن‎فكر‏نمایان، چندی است كه بحث بر سر هفت‏ سین یا هفت‏ شین، در گرفته كه به گفته ی حافظ : چو ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند

 

به باور كهن ایرانیان، اهورامزدا، پس از بی‎هوش شدن اهریمن، دست به آفرینش مادی می زند. بدین‎سان، از زمان بی‎كران، زمان كران‎مند می آفریند تا هنگام مناسب آن را به جنبش درآورد.

او در شش بار، نخستین نمونه های شش پدیده ی اصلی آفرینش، یعنی آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان را می آفریند. البته میان این گاهان آفرینش، میلیون‌ها یا میلیاردها سال فاصله بوده است.

 

ادامه مطلب: نوروز و مفاهیم از یاد رفته ی سفره ی هفت سین

نوروز در اشعار فارسی به روایت دکتر معین

دکتر محمد معین

 

گویندگان ایرانی از دیرباز تاکنون در وصف نوروز و جشن فروردین که همراه مواهب گرانبهای طبیعت و هنگام تجدید عهد نشاط و شادمانی است، داد سخن داده‌اند و ما در ذیل به برخی از لطایف اشعار پارسی در این موضوع اشارت می‌کنیم.

خاقانی می‌گوید:

نوروز فراز آمد و عیدش به اثر بر

نز، یکدگر و هر دو زده یک به دگر بر

نوروز جهان پرور مانده ز دهاقین

دهقان جهان دیده‌اش پرورده ببر بر

آن زیور شاهانه که خورشید بر او بست

آورد همی خواهد بستن به شجر بر

...

ادامه مطلب: نوروز در اشعار فارسی به روایت دکتر معین

بر سفره ی هفت سین

سیب شود رویتان

سبز شود جانتان

سیر شود کامتان

از کَرَم کردگار

سکه شود کارتان

غم بشود سنجدی

رخت ببندد یواش

پُر زِ حلاوت شود

چون سمنو

غرق حلاوت شود

مَرْ آن روز را «روزِ نو» خواندند

حکیم فردوسی:

 

به جمشید بَر، گوهر اَفشاندند

مَرْ آن روز را «روزِ نو» خواندند

سرِ سالِ نو، هُرمزِ فَرْوَدین

برآسوده از رنجْ تنْ، دل ز کین

چنین جشن فرّخ از آن روزگار

به ما ماند از آن خسروان یادگار

ایران و جشن‌های اسفندش

بهنام افشاری

نگهداری از طبیعت و محیط زیست، مهم‌ترین اصل زندگی ایرانیان باستان بوده و هر زمان، به بهانه شکرگزاری به درگاه خدا، آیین‌های شادمانی برپا می‌کردند. عید نوروز در آغاز بهار، جشن تیرگان در تابستان، جشن مهرگان در پاییز و جشن یلدا هم در استقبال از زمستان جشن‌های چهارگانه‌ای بود که در هر فصل برگزار می‌شد که بعضی از آن‌ها در فهرست میراث معنوی ایران و یونسکو به ثبت رسیده است.

اما علاوه بر جشن‌های چهارگانه، هر ماه هم جشن مخصوص خودش را داشت. در تقویم ایران باستان هر روز برای خود یک نام داشت و زمانی که یک روز و یک ماه هم‌زمان می‌شد، جشن ماهانه در آن روز برپا می‌کردند و ماه سرد و پربرف اسفند هم بی‌نصیب از این شادی نبود زیرا که بر این باور بودند که اسفند یعنی پاک و مقدس و نام فرشته‌ای است که زمین را سرسبز و پاک نگه می‌دارد.

ادامه مطلب: ایران و جشن‌های اسفندش

مهر و مهرورزی در اندیشه و فرهنگ ایرانی

 

اسفندگان نگهبان زمین است و از آن جا که زمین زاینده و مهرگستر است، این روز نماد مهر ایرانی و جشنی است برای پاس داشت بانوان که چون زمین زاینده ی زندگی و مهرند!

 

ادامه مطلب: مهر و مهرورزی در اندیشه و فرهنگ ایرانی