واژه‌های عربی در شاهنامه - دکتر پرویز ناتل خانلری

دکتر پرویز ناتل خانلری

از جمله اموری که ما باید بیاموزیم، روش درست مطالعه و دقت در تحقیق مطالب است، چه در مسائل علمی و چه در مباحث ادبی، حدس و گمان، تقریب و تخمین، و اتکا به ذوق و سلیقه شخصی، امروز دیگر ارزش و اعتباری ندارد و حتا در انتقاد ادبی و امور ذوقی به کاری نمی‌آید. وصف‌های کلی و مبهم مانند«فصیح» و «بلیغ» و «منسجم» و «مستحکم» و «زیبا» و «شیوا» و مانند آن‌ها که معمول محقق و ادیب شرقی بوده است و هنوز هست، ممکن است درباره همه‌ی شاعران و نویسندگان یکسان به ‌کار برود، اما هیچ‌یک بر علم خواننده یا شنونده چیزی نمی‌افزاید و شاید تنها فایده‌ی آن‌ها آن باشد که بر جهل و ابهامی که در ذهن گوینده یا نویسنده وجود دارد، پرده‌پوشی کند.

کامروایی و ناکامی؛ سرنوشت زن در شاهنامه

«زن در شاهنامه» موضوعی است كه تاكنون مورد توجه پژوهشگران متعددی قرار گرفته است. به عقیده برخی سیمای زن در شاهنامه سیمایی كامل است.  شاهنامه روایت فردوسی از بخشی از تاریخ اسطوره ای ایران باستان است.

شایسته سالاری در شاهنامه

گزنفون، حکیم یونانی می‌نویسد: دیدگاه کوروش بزرگ نسبت به جامعه بر پایه‌ی شایستگی استوار بوده است. شاهنشاه هخامنشی بر این باور بود که چون شایسته‌ترین کسان، پاداش شایستگی خویش یابند، هم‌چشمی نیک پدید می‌آید. از این رو، حتا در مهمانی‌های خویش جایگاه ممتاز را همیشه به یک نفر نمی‌داد. پادشاه با شایستگی در انجام کار، جایگاه افراد را تعیین می‌نمود و با سستی و ناشایستگی، او را به درجه‌ی پایین‌تر می‌گمارد. کوروش بزرگ، شرم داشت از این‌که شایسته‌ترین کسان به برترین جایگاه از سوی او سرفراز نشوند (برگرفته از کتاب سیرت کوروش کبیر / نوشته‌ی گزنفون / برگردان: وحید مازندرانی/ رویه‌ی 294).

چهره و شخصیت زنان جنگ‌آور در حماسه‌های ملی

رزمجویان زن، درعین جنگ‌آوری وستیزه جوئی، اغلب ازحکمت وفرزانگی نیز برخوردارند و درهنگامه‌های سخت، قادرند تصمیم‌های عمدۀ سیاسی بگیرند و گفتارهائی حکمت آمیزو گاه ضد جنگ ارائه دهند و یا با ترفندهای زیرکانه، خود و یا لشکریان را از مهلکه‌ها نجات دهند.

نگاهی دیگر به فردوسی علیه‌الرحمه

  PDF چاپ رایانامه
 

برگرفته از فصلنامه نشر دانش،شماره 43، آذر و دی 1366، صفحه 2 تا 9

 


استاد نصرالله پورجوادی


حكيم ابوالقاسم فردوسي

 

کیخسرو عالی‌ترین نماد حماسی - اسطوره‌ای و جایگاه او در ادب عرفانی

شاهنامه فردوسی به عنوان بزرگترین اثر منظوم حماسه ملی ایران سرشار از نمادهای حماسی-اسطوره‌ای است که به دلیل داشتن زمینه های مشترک نمادین در ادب عرفانی، انعکاس فراوان یافته است. عالی ترین و معروف ترین شخصیت عرفانی شاهنامه کیخسرو است که چگونگی زادنش، بالیدنش، نیک سیرتی و عدالت و دارابودن فر کیانی و جام جهان بین و صفات وکردارش و جدال با افراسیاب و کشتن او سرانجام رازگونه ناپدید شدنش، قابلیت تاویلات رمز آمیز فراوانی را پیرامون او فراهم کرده است. و اینگونه است که از یک نماد اسطوره ای - حماسی به نمادی عرفانی تسری یافته ودر آثار بسیاری از عرفاو شعرا به عنوان یک انسان کامل یاد شده است. این پژوهش در پی آن است تا ضمن برشمردن صفات و کردار این نماد حماسی-اسطوره ای در آثار ادبی به ویژه آثارسهرودی از طریق نمود و همسان سازی، زمینه های مشترک این دو عرصه را نشان دهد.

آنچه از شاهنامه آموختم

شاهنامه تنها شاهنامه نیست،شاهنامه شاه نامه هاست،شاهنامه گنج نامه است،شاهنامه رنج نامه است،شاهنامه کتاب خرد است ،شاهنامه کتاب یکتا پرستی است،شاهنامه کتاب دانایی است،شاهنامه کتاب داد است،شاهنامه کتاب تاریخ است،شاهنامه سر گذشت انسان است،شاهنامه کتاب حماسه است،شاهنامه داستان تراژدی دردناک تاریخ است،

نمادها در شاهنامه

برگرفته از مجله افراز (نامه درونی انجمن فرهنگی ایران‌زمین)، سال ششم، شمارهٔ نهم، از پاییز 1385 تا تابستان 1386 خورشیدی، صفحه 88 تا 91

دکتر میرجلال‌الدین کزازی

 

دارو و درمان در شاهنامه

شاهنامه یکی از بزرگ‌ترین آثار حماسی جهان است که در سده‌ی اخیر مورد توجه اندیشمندان جهان واقع شده است ولی متأسفانه در زمینه‌ی آن آن‌طور که باید و شاید توسط ادیبان و دانشمندان پارسی‌زبان کنجکاوی عمیق و علمی صورت نگرفته است در حالی‌که در این حماسه‌ی سترگ از مطالب دانشی و اجتماعی و ادبی و حواشی آن‌ها مفصلاَ سخن رفته است. شاهنامه در برگیرنده‌ی مطالبی در مورد پزشکی، گیاه‌شناسی، کاردپزشکی (جراحی)، صحنه‌آرایی، فرزندکشی، برادرکشی، بزم و رزم، تعبیر خواب، افسانه، فن‌های جنگی، لشگرکشی، عشق و شیدایی، نامه‌نویسی‌های سیاسی و اجتماعی و بسیار مطالب دیگر است که باید با مطالعه‌ی دقیق از درون آن بیرون کشید.