آسیب شناسی های شاهنامه پژوهی

دکتر محمد رسولی

 

در سال های اخیر، گرایش به شاهنامه ی حکیم فردوسی و خوانش شاهنامه و تشکیل کلاس های شاهنامه خوانی و اموری مانند این ها به طور چشمگیری گسترش و افزایش یافته است.

این رویکرد و علاقمندی و این اقبال عمومی به شاهنامه، امر مبارک و خوبی است که جای خوش وقتی دارد. گرایش بیشتر مردم به شاهنامه و اشتیاق فراگیر مردم به یادگیری شاهنامه و شاهنامه خوانی سبب خوشحالی و نشان از فردایی روشن دارد.

ادامه مطلب...

اندیشه های کهن ایران در شاهنامه

هنگامی که ملتی مستعد در گذر زمان، تجربه ها بنماید و دانسته های بسیار جمع نماید و با ذوق هنری که دارد آن تجارب را در قالب جملات کوتاه (قصار) حفظ و به نسل های بعدی منتقل کند، نشان از وجود فرهنگ غنی و پیشرو در میان مردم آن ملت است.

"تجربه های تلخ و شیرین ملت ریشه دار و کهن ایران و داشتن درک صحیح از هستی و روابط آن نکته سنجی و باریک بینی ایرانیان باستان در لا به لای پند های آنان تجلی کرده است. این دستور های حکیمانه در قالب جمله های کوتاه و پر مغز در منابع قدیم به شکل پراکنده دیده می شود."[1]

آن چه نویسنده سطور بالا آورده است در واقع اشاره به  وجود حکمت پیشرفته در ایران عهد کهن و باستان دارد.

 

ادامه مطلب...

جاودان خرد؛ در ستایش حکیم فردوسی

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در کتاب مجموعه‏ ی شعر «هزارهٔ دوم آهویِ کوهی» و نخستین قطعه از دفترِ «مرثیه‌های سروِ کاشمر» شعری به این شرح در ستایش حکیم ابوالقاسم فردوسی سروده است:

 

بزرگا! جاود‌انْ‌مرد‌ا! هُشیواری و د‌انایی

نه د‌یروزی که امروزی، نه امروزی که فرد‌ایی

همه د‌یروزِ ما از تو،‌ همه امروزِ ما با تو

همه فرد‌ایِ ما د‌ر تو، که بالایی و والایی

 

ادامه مطلب...

واژه‌های عربی در شاهنامه - دکتر پرویز ناتل خانلری

دکتر پرویز ناتل خانلری

از جمله اموری که ما باید بیاموزیم، روش درست مطالعه و دقت در تحقیق مطالب است، چه در مسائل علمی و چه در مباحث ادبی، حدس و گمان، تقریب و تخمین، و اتکا به ذوق و سلیقه شخصی، امروز دیگر ارزش و اعتباری ندارد و حتا در انتقاد ادبی و امور ذوقی به کاری نمی‌آید. وصف‌های کلی و مبهم مانند«فصیح» و «بلیغ» و «منسجم» و «مستحکم» و «زیبا» و «شیوا» و مانند آن‌ها که معمول محقق و ادیب شرقی بوده است و هنوز هست، ممکن است درباره همه‌ی شاعران و نویسندگان یکسان به ‌کار برود، اما هیچ‌یک بر علم خواننده یا شنونده چیزی نمی‌افزاید و شاید تنها فایده‌ی آن‌ها آن باشد که بر جهل و ابهامی که در ذهن گوینده یا نویسنده وجود دارد، پرده‌پوشی کند.

ادامه مطلب...

کامروایی و ناکامی؛ سرنوشت زن در شاهنامه

«زن در شاهنامه» موضوعی است كه تاكنون مورد توجه پژوهشگران متعددی قرار گرفته است. به عقیده برخی سیمای زن در شاهنامه سیمایی كامل است.  شاهنامه روایت فردوسی از بخشی از تاریخ اسطوره ای ایران باستان است.

ادامه مطلب...

شایسته سالاری در شاهنامه

گزنفون، حکیم یونانی می‌نویسد: دیدگاه کوروش بزرگ نسبت به جامعه بر پایه‌ی شایستگی استوار بوده است. شاهنشاه هخامنشی بر این باور بود که چون شایسته‌ترین کسان، پاداش شایستگی خویش یابند، هم‌چشمی نیک پدید می‌آید. از این رو، حتا در مهمانی‌های خویش جایگاه ممتاز را همیشه به یک نفر نمی‌داد. پادشاه با شایستگی در انجام کار، جایگاه افراد را تعیین می‌نمود و با سستی و ناشایستگی، او را به درجه‌ی پایین‌تر می‌گمارد. کوروش بزرگ، شرم داشت از این‌که شایسته‌ترین کسان به برترین جایگاه از سوی او سرفراز نشوند (برگرفته از کتاب سیرت کوروش کبیر / نوشته‌ی گزنفون / برگردان: وحید مازندرانی/ رویه‌ی 294).

ادامه مطلب...

چهره و شخصیت زنان جنگ‌آور در حماسه‌های ملی

رزمجویان زن، درعین جنگ‌آوری وستیزه جوئی، اغلب ازحکمت وفرزانگی نیز برخوردارند و درهنگامه‌های سخت، قادرند تصمیم‌های عمدۀ سیاسی بگیرند و گفتارهائی حکمت آمیزو گاه ضد جنگ ارائه دهند و یا با ترفندهای زیرکانه، خود و یا لشکریان را از مهلکه‌ها نجات دهند.

ادامه مطلب...

نگاهی دیگر به فردوسی علیه‌الرحمه

  PDF چاپ رایانامه
 

برگرفته از فصلنامه نشر دانش،شماره 43، آذر و دی 1366، صفحه 2 تا 9

 


استاد نصرالله پورجوادی


حكيم ابوالقاسم فردوسي

 

ادامه مطلب...

کیخسرو عالی‌ترین نماد حماسی - اسطوره‌ای و جایگاه او در ادب عرفانی

شاهنامه فردوسی به عنوان بزرگترین اثر منظوم حماسه ملی ایران سرشار از نمادهای حماسی-اسطوره‌ای است که به دلیل داشتن زمینه های مشترک نمادین در ادب عرفانی، انعکاس فراوان یافته است. عالی ترین و معروف ترین شخصیت عرفانی شاهنامه کیخسرو است که چگونگی زادنش، بالیدنش، نیک سیرتی و عدالت و دارابودن فر کیانی و جام جهان بین و صفات وکردارش و جدال با افراسیاب و کشتن او سرانجام رازگونه ناپدید شدنش، قابلیت تاویلات رمز آمیز فراوانی را پیرامون او فراهم کرده است. و اینگونه است که از یک نماد اسطوره ای - حماسی به نمادی عرفانی تسری یافته ودر آثار بسیاری از عرفاو شعرا به عنوان یک انسان کامل یاد شده است. این پژوهش در پی آن است تا ضمن برشمردن صفات و کردار این نماد حماسی-اسطوره ای در آثار ادبی به ویژه آثارسهرودی از طریق نمود و همسان سازی، زمینه های مشترک این دو عرصه را نشان دهد.

ادامه مطلب...