رنجی که برده‌ایم، راهی که در پیش است گفتگو با دکتر هوشنگ طالع - بخش نخست

از زمانی که در مجلس بیست و دوم شورای ملی در سال 1349 در مقابل طرح تجزیه بحرین که از سوی  حاکمیت به مجلس ارائه شده بود ایستاد و همراه چند تن از هم فکرانش با ارائه دلایلی قانونی و تاریخی بی بنیاد بودن آن طرح را برملا کرد، دغدغه تجزیه کشور عزیزمان ایران خواب از چشمش ربود

چکیدۀ تاریخ تجزیه ایران‌ - بخش چهارم - دکتر هوشنگ طالع

با شکست‌ ناپلئون‌ در نبرد واترلو، دولت‌ انگلستان‌ که‌ از زیر فشار خردکننده‌ی‌ امپراتوری‌ فرانسه‌ رهایی‌یافته‌ بود، سیاست‌ مماشات‌ نسبت‌ به‌ ایران‌ را کنار گذارد و چهره‌ی‌ خشن‌تری‌ به‌ سیاست‌ خود بخشید. دولت‌انگلستان‌، برای‌ مصون‌ ساختن‌ هندوستان‌، دست‌اندرکار ایجاد حایلی‌ میان‌ ایران‌ و هندوستان‌ گردید. از این‌روی‌، دولت‌ مزبور، در پی‌ تجزیه‌ی‌ ایالت‌های‌ کابل‌، قندهار و هرات‌ و نیز بخش‌ بزرگی‌ از مکران‌ و بلوچستان‌ ازایران‌ برآمد. برای‌ دستیابی‌ به‌ این‌ مقصود، دولت‌ انگلستان‌ دست‌اندرکار اغوای‌ امیران‌ محلی‌ شد.

چکیدۀ تاریخ تجزیه ایران‌ - بخش پنجم - دکتر هوشنگ طالع

دولت‌ و دولتمردان‌ ایران‌، به‌ویژه‌ پس‌ از دوران‌ فتحعلی‌شاه‌، در اثر نامردمی‌هایی‌ که‌ از بیگانگان‌ دیده‌بودند، کوشش‌ می‌کردند تا حد امکان‌ از نزدیکی‌ به‌ آنان‌ خودداری‌ کنند.
از این‌ روی‌، در دوران‌ محمدشاه‌ قاجار، روابط با خارج‌ در پایین‌ترین‌ سطح‌ قرار داشت‌ و تنها در پایان‌دوره‌ی‌ مزبور، دولت‌ ایران‌ مجبور شد که‌ برای‌ حفظ مصالح‌ تا حدودی‌ به‌ دولت‌ انگلستان‌ روی‌ خوش‌ نشان‌دهد. در آغاز پادشاهی‌ ناصرالدین‌ شاه‌، میرزاتقی‌خان‌ امیرکبیر، با ظرافت‌ و قدرت‌ از دخالت‌ بیگانگان‌ درامور کشور جلوگیری‌ کرده‌ و حتا قدغن‌ نمود که‌ هیچ‌ ایرانی‌ با نمایندگان‌ خارجی‌ رفت‌ و آمد نکند.

چکیدۀ تاریخ تجزیه ایران‌ - بخش پایانی، پیوست‌ها - دکتر هوشنگ طالع

در این‌ یکصد و پنجاه‌سال‌، روس‌ و انگلیس‌ به‌ قدری‌ به‌ایران‌ صدمه‌ رسانیده‌اند که‌ قلم‌ ازشرح‌ آن‌ عاجز است‌.
هرگاه‌ منصفانه‌ در تاریخ‌یکصد و پنجاه‌ سالۀ‌ ایران‌ نظرشود، صدمات‌ و تعدیات‌انگلیس‌ها به‌ مراتب‌ به‌ ظلم‌ و ستم‌روس‌ها، می‌چربد.
در اغلب‌ این‌ تهدیدات‌ وتجاوزات‌ روس‌ها بر ایران‌،محرک‌ اصلی‌ همان‌ دولت‌ ...انگلستان‌ است‌.
شادروان‌ محمود محمود ـ تاریخ‌ روابط سیاسی‌ ایران‌ و انگلیس‌ در قرن‌ نوزدهم‌ ـچاپ‌ اول‌ ـ آبان‌ ماه‌ 1338 خورشیدی‌

چکیدۀ تاریخ تجزیه ایران‌ - بخش نهم - دکتر هوشنگ طالع

در این‌ یکصد و پنجاه‌سال‌، روس‌ و انگلیس‌ به‌ قدری‌ به‌ایران‌ صدمه‌ رسانیده‌اند که‌ قلم‌ ازشرح‌ آن‌ عاجز است‌.
هرگاه‌ منصفانه‌ در تاریخ‌یکصد و پنجاه‌ ساله‌ی‌ ایران‌ نظرشود، صدمات‌ و تعدیات‌انگلیس‌ها به‌ مراتب‌ به‌ ظلم‌ و ستم‌روس‌ها، می‌چربد.
در اغلب‌ این‌ تهدیدات‌ وتجاوزات‌ روس‌ها بر ایران‌،محرک‌ اصلی‌ همان‌ دولت‌ ...انگلستان‌ است‌.
شادروان‌ محمود محمود ـ تاریخ‌ روابط سیاسی‌ ایران‌ و انگلیس‌ در قرن‌ نوزدهم‌ ـچاپ‌ اول‌ ـ آبان‌ ماه‌ 1338 خورشیدی‌

تاریخ تجزیه ایران‌ در یک نگاه

با روی‌ کار آمدن‌ پتر در روسیه‌ و استقرار کمپانی‌ هند شرقی‌ در هندوستان‌،تمامیت‌ سرزمین‌ ایران‌ مورد مخاطرۀ‌ جدی‌ قرار گرفت‌. قلمرو دولت‌ ایران‌ که‌ از آمو دریا تاسند و از کوه‌های‌ قفقاز تا دجله‌ دامن‌ گسترده‌ بود، وارد دوران‌ بی‌ ثباتی‌ شد.
با فروپاشی‌ شاهنشاهی‌ صفویان‌، ایران‌ پس‌ از سال‌ها استحکام‌ و ثبات‌ نسبی‌، دچار هرج‌و مرج‌ و در این‌ فرآیند، گرفتار لشگرکشی‌ و دخالت‌ روس‌ و عثمانی‌ گردید.

چکیدۀ تاریخ تجزیه ایران‌ - بخش ششم - دکتر هوشنگ طالع

در اثر شکست‌های‌ پیاپی‌ و به‌ ویژه‌ تحمیل‌ قرارداد پاریس‌، نفوذ دولت‌ در مناطق‌ خوارزم‌ و فرارود، رو به‌کاهش‌ گذارد.
از زمان‌های‌ دور، خوانین‌ مرو، بخارا، خیوه‌، خوقند و دیگر نواحی‌ خوارزم‌ و فرارود، خطبه‌ به‌ نام‌ پادشاه‌ایران‌ می‌خواندند و سکه‌ به‌ نام‌ وی‌ می‌زدند. پادشاه‌ ایران‌ نیز، فرمان‌ ولایت‌ و امارت‌ برای‌ آنان‌ صادر می‌کرد.

استیلای روس‌ها بر شهر گنجه

نظر به این‌که  تصرف شهر گنجه آغاز تهاجم و تجاوز دولت روسیه به سرزمین‌های ایران بوده و پی‌آمدهای حوادث آن‌جا  در امور سیاسی و اجتماعی آذربایجان نقش داشته و موثر بوده است. لذا به شرح ماجرا می‌پردازد.